หลักสูตรใช้ AI ให้บริการประชาชนเร็วขึ้น เข้าถึงง่ายขึ้น และทำงานราชการมีประสิทธิภาพ ตั้งแต่ร่างหนังสือราชการ สรุปกฎระเบียบ แชตบอตบริการ ไปจนถึงข้อมูลเปิดและธรรมาภิบาล AI ยึดหลักง่าย ๆ ว่า AI ช่วยร่างและช่วยคิด แต่เจ้าหน้าที่เป็นผู้ตัดสินและรับผิดชอบเสมอ ทุกอย่างต้องโปร่งใส ตรวจสอบได้ และห้ามให้ AI ตัดสินสิทธิ์หรือลงโทษประชาชนโดยอัตโนมัติ
ทุกบทยึดหลักเดียวกัน คือ AI เป็นแค่ผู้ช่วยร่างและคัดกรองเบื้องต้น การตัดสินใจที่กระทบสิทธิประชาชน เช่น อนุมัติ/ไม่อนุมัติคำร้อง การให้สิทธิสวัสดิการ หรือการลงโทษ ต้องเป็นของเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจ ซึ่งต้องระบุเหตุผลและเปิดให้อุทธรณ์ได้ตาม พ.ร.บ.วิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539
พูดถึงของจริงที่ใช้อยู่ในปี 2025-2026 เช่น สำนักงานพัฒนารัฐบาลดิจิทัล (DGA) กับแอป 'ทางรัฐ' และศูนย์ข้อมูลเปิดภาครัฐ data.go.th, ETDA และแนวทางธรรมาภิบาล AI, สดช. (สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลฯ), สำนักงาน ก.พ.ร. และคลาวด์กลางภาครัฐ GDCC ไม่ได้แต่งหน่วยงานขึ้นเอง
อ้างของจริงอย่าง PDPA พ.ศ. 2562, ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 (แก้ไขเพิ่มเติมเรื่องเอกสารอิเล็กทรอนิกส์ ฉบับที่ 4 พ.ศ. 2564), พ.ร.บ.ข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540, พ.ร.บ.การบริหารงานและการให้บริการภาครัฐผ่านระบบดิจิทัล พ.ศ. 2562 และ พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562
AI ชอบมั่วเลขมาตรา ชื่อระเบียบ และเลขหนังสือให้ดูน่าเชื่อ ถ้าเอาไปอ้างในหนังสือราชการหรือคำสั่งทางปกครองโดยไม่ตรวจ จะเสียหายและถูกฟ้องได้ หลักสูตรจึงย้ำให้ตรวจกับ 'ฉบับจริง' จากราชกิจจานุเบกษาหรือเว็บหน่วยงานทุกครั้ง และเก็บร่องรอยการตรวจไว้ให้ตรวจสอบย้อนหลังได้
บริการภาครัฐต้องเข้าถึงได้ทุกคน หลักสูตรจึงสอนเขียนภาษาที่ประชาชนเข้าใจ (plain language) ดูแลผู้สูงอายุ ผู้พิการ ผู้ใช้ภาษาถิ่น และคนที่เข้าไม่ถึงเทคโนโลยี (digital divide) พร้อมมาตรการคุ้มครองข้อมูลตาม PDPA ภาครัฐและความมั่นคงไซเบอร์
เลือกจุดเริ่มที่เหมาะกับตัวเอง แล้วค่อย ๆ ไต่ขึ้นทีละขั้น
เข้าใจว่า AI ช่วยงานราชการอะไรได้ ห้ามทำอะไร และทำไมต้องมีเจ้าหน้าที่กำกับเสมอ · 10-14 ชั่วโมง
ภาพรวม AI ในภาครัฐไทยและรัฐบาลดิจิทัล (DGA) พร้อมหลักความโปร่งใส รับผิดชอบได้ และมีคนกำกับ; การร่างหนังสือราชการและบันทึกข้อความตามระเบียบงานสารบรรณ; การสรุปและค้นระเบียบ/กฎหมายโดยระวัง AI มั่วเลขมาตรา; แชตบอตตอบประชาชนเบื้องต้นด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย; และการคุ้มครองข้อมูลประชาชนตาม PDPA ภาครัฐ …
เข้าสู่บทเรียน →ออกแบบ e-service แชตบอตครบวงจร และใช้ข้อมูลเปิดทำนโยบายเชิงประจักษ์อย่างโปร่งใส · 14-18 ชั่วโมง
แชตบอตและ e-service ครบวงจร (คำร้อง นัดหมาย ติดตามเรื่อง) ที่ส่งต่อเจ้าหน้าที่ได้; การวิเคราะห์ข้อมูลเปิด (open data) จาก data.go.th เพื่อทำนโยบายเชิงประจักษ์โดยตรวจตัวเลขทุกครั้ง; การใช้ AI ในงานจัดซื้อจัดจ้างและงบประมาณเพื่อความโปร่งใสและป้องกันทุจริต; บริการท้องถิ่นของ อปท.; และการสื่อสารภาครัฐกับการรับมือข่าวลวงอย่างมีจริยธรรม …
เข้าสู่บทเรียน →วางนโยบายธรรมาภิบาล AI ภาครัฐ ประเมินความเสี่ยง จัดซื้อ AI อย่างรับผิดชอบ และดูแลสิทธิพลเมือง · 18-22 ชั่วโมง
ธรรมาภิบาล AI ภาครัฐ (AI governance) ตามแนวทาง ETDA/สดช./ก.พ.ร.; การจัดซื้อ AI อย่างรับผิดชอบพร้อมประเมินความเสี่ยงและ algorithmic accountability; ความมั่นคงไซเบอร์และอธิปไตยข้อมูล (data sovereignty, คลาวด์ภาครัฐ GDCC); การเข้าถึงถ้วนหน้าสำหรับผู้สูงอายุ/ผู้พิการ/ผู้ใช้ภาษาถิ่น; และกฎหมาย จริยธรรม กับสิทธิพลเมือง ทั้งความโปร่งใส สิทธิอุทธรณ์ และอคติของอัลกอริทึม …
เข้าสู่บทเรียน →รวมกรณีจริงตั้งแต่งานหน้าเคาน์เตอร์ ทะเบียน ภาษี สาธารณสุขท้องถิ่น ร้องเรียน/สายด่วน ภัยพิบัติ และงานสารบรรณ (ปัญหา → AI ช่วย → prompt → ข้อควรระวัง)
วิธีออกแบบแชตบอต/ทางรัฐ/e-service, การเขียนภาษาที่ประชาชนเข้าใจ (plain language), การเข้าถึงสำหรับผู้พิการและหลายภาษา และการส่งต่อเจ้าหน้าที่พร้อมวัดคุณภาพ
รวมหลักธรรมาภิบาล AI ภาครัฐ กฎหมายที่เกี่ยวข้อง ความโปร่งใส/อธิบายได้ สิทธิอุทธรณ์ การจัดซื้อ AI อย่างรับผิดชอบ อธิปไตยข้อมูล และเส้นที่หน่วยงานไม่ควรข้าม
| ระดับ | กลุ่มเป้าหมาย | ความคาดหวังหลังเรียน |
|---|---|---|
| Foundation | ข้าราชการและเจ้าหน้าที่ทั่วไป งานธุรการ งานสารบรรณ เจ้าหน้าที่หน้าเคาน์เตอร์และงานบริการประชาชน ที่เพิ่งเริ่มใช้ AI และยังไม่มั่นใจเรื่องความถูกต้องและการดูแลข้อมูลประชาชน | ใช้ AI ช่วยร่างหนังสือราชการ สรุปเอกสาร และตอบคำถามประชาชนเบื้องต้นได้อย่างรับผิดชอบ รู้ว่าตอนไหนห้ามใช้ ตรวจ AI มั่วเลขมาตราเป็น และไม่ปล่อยให้ AI ตัดสินสิทธิ์ประชาชนเอง |
| Intermediate | เจ้าหน้าที่ที่ดูแล e-service และแชตบอต นักวิเคราะห์นโยบายและข้อมูล เจ้าหน้าที่งานจัดซื้อจัดจ้าง/งบประมาณ เจ้าหน้าที่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท.) และงานประชาสัมพันธ์/สื่อสารองค์กร | ออกแบบบริการดิจิทัลที่ส่งต่อเจ้าหน้าที่ได้ ใช้ข้อมูลเปิด (open data) ทำนโยบายเชิงประจักษ์โดยตรวจตัวเลข ใช้ AI ในงานจัดซื้อและงบประมาณเพื่อความโปร่งใส ป้องกันทุจริต และรับมือข่าวลวงอย่างมีจริยธรรม |
| Advanced | ผู้บริหารหน่วยงาน ผู้บริหารเทคโนโลยีสารสนเทศ (CIO/CDO) เจ้าหน้าที่คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (DPO) คณะทำงานธรรมาภิบาล AI และผู้รับผิดชอบการจัดซื้อ/ประเมินระบบ AI ของหน่วยงาน | วางนโยบายธรรมาภิบาล AI ภาครัฐ (AI governance) ตามแนวทาง ETDA/สดช./ก.พ.ร. ประเมินความเสี่ยงและ algorithmic accountability ดูแลความมั่นคงไซเบอร์และอธิปไตยข้อมูล (GDCC) และออกแบบการเข้าถึงถ้วนหน้าพร้อมสิทธิอุทธรณ์ของประชาชน |
แยกออกว่างานราชการไหนใช้ AI ช่วยได้อย่างปลอดภัย เช่น ร่างหนังสือ สรุปเอกสาร และคัดกรองคำร้องเบื้องต้น ส่วนงานไหนที่ห้ามให้ AI ตัดสินเองแบบอัตโนมัติ โดยเฉพาะการตัดสินสิทธิ์ อนุมัติ/ปฏิเสธคำร้อง หรือการลงโทษประชาชน ซึ่งต้องเป็นของเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจตามกฎหมาย
ใช้ AI ช่วยร่างหนังสือราชการ บันทึกข้อความ และรายงาน ให้ถูกต้องตามระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยงานสารบรรณ พ.ศ. 2526 (และฉบับแก้ไข) พร้อมตรวจรูปแบบ ชั้นความเร็ว/ชั้นความลับ และเนื้อหาก่อนเสนอลงนามทุกครั้ง
สรุปและค้นระเบียบ กฎหมาย และหนังสือเวียนด้วย AI ได้เร็วขึ้น พร้อมตรวจเลขมาตรา ชื่อกฎหมาย และเลขหนังสือกับฉบับจริงจากราชกิจจานุเบกษาหรือเว็บหน่วยงานเสมอ เพราะ AI มั่วข้อมูลกฎหมาย (hallucination) ได้บ่อยและดูน่าเชื่อ
ออกแบบแชตบอตและ e-service ที่ตอบคำถามประชาชนด้วยภาษาที่เข้าใจง่าย (plain language) เชื่อมกับแอป 'ทางรัฐ' และช่องทาง LINE OA ของหน่วยงาน โดยส่งต่อให้เจ้าหน้าที่ดูแลกรณีซับซ้อนและกรณีที่กระทบสิทธิ
ใช้ข้อมูลเปิด (open data) จากศูนย์กลางข้อมูลเปิดภาครัฐ data.go.th และ Government Data Catalog มาวิเคราะห์และทำนโยบายเชิงประจักษ์ (evidence-based) พร้อมตรวจสอบตัวเลข แหล่งที่มา และคุณภาพข้อมูล ก่อนนำไปใช้ตัดสินใจเชิงนโยบาย
คุ้มครองข้อมูลประชาชนตาม PDPA ภาครัฐ (พ.ร.บ.คุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. 2562) ดูแลความมั่นคงไซเบอร์ตาม พ.ร.บ.การรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562 และเข้าใจเรื่องอธิปไตยข้อมูล (data sovereignty) กับคลาวด์กลางภาครัฐ GDCC
วางนโยบายธรรมาภิบาล AI ภาครัฐ (AI governance) ตามแนวทาง ETDA/สดช./ก.พ.ร. ทั้งความโปร่งใส/อธิบายได้ การประเมินความเสี่ยง การเก็บร่องรอยตรวจสอบย้อนหลัง (audit) สิทธิอุทธรณ์ของประชาชน และการเข้าถึงถ้วนหน้าสำหรับทุกกลุ่ม รวมถึงผู้ที่เข้าไม่ถึงเทคโนโลยี (digital divide)